Het Nederlandse Paard van Troje

Je kunt er niet omheen: de film The Odyssey van regisseur Christopher Nolan vult dag in dag uit de bioscoopzalen. De nieuwe verfilming van Homerus’ eeuwenoude epos vertelt het verhaal van Odysseus die na de Trojaanse oorlog zijn weg terug probeert te vinden naar huis. Dankzij zijn list winnen ze de oorlog; door een houten paard, dat als offer voor de godin Athena werd gepresenteerd, wisten de Grieken Troje binnen te dringen en de stad in te nemen. 

Deze beroemde mythe is je wellicht bekend, maar wist je dat er in Nederland eenzelfde list heeft plaatsgevonden? Waar de Grieken een paard gebruiken om Troje binnen te dringen, heroveren Nederlandse troepen Breda via een schip vol turf.

Tachtigjarige Oorlog

Odysseus vocht tien jaar lang, maar het conflict tussen Nederland en Spanje duurde nog veel langer. Van 1568 tot 1648 vond de, zoals we het nu kennen, Tachtigjarige Oorlog plaats. De opstandige gewesten wilden zich losmaken van het Spaanse regime. Uiteindelijk ontstond hieruit de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Als reactie startten de Spanjaarden een offensief. Breda was in deze tijd een zeer strategische plek en werd in 1581 door de Spaanse troepen veroverd. Deze inname staat bekend als de Furie van Haultepenne. De Spaanse legeraanvoerder Claude de Berlaimont, heer van Haultepenne, slaagde erin de stad binnen te dringen door middel van verraad. De Bredase burgerij, onder leiding van burgemeester Godevaert Montens, probeerde uit alle macht de Spanjaarden tegen te houden. Helaas tevergeefs; de stad moest zich overgeven. Breda werd geplunderd, vrouwen werden verkracht en kinderen en geestelijken werden vermoord. Na de furie waren zes arbeiders dagenlang bezig met het wegvoeren en begraven van de 584 doden.

De list

Na de moord op Willem van Oranje, Stadhouder en leider van de Opstand tegen Spanje, nam zijn zoon Maurits het commando over de troepen geleidelijk over.

In februari 1590 klopte schipper Adriaen van Bergen bij Maurits aan. Hij had een plan. Als schipper vervoerde hij regelmatig turf naar het Kasteel van Breda. Dit deed hij zo vaak dat zijn schip niet meer gecontroleerd werd door de Spaanse troepen die hier gelegerd waren. Via zijn boot zou Adriaen de Nederlandse soldaten binnen kunnen smokkelen.

Net als bij het Paard van Troje verliep de list niet zonder tegenslagen. De operatie duurde lang en al die tijd zaten de soldaten in de kou te wachten. Eenmaal in Breda raakte het schip lek, maar door te pompen werd voorkomen dat het schip zonk.

Op 4 maart 1590 kwamen de soldaten uit het ruim tevoorschijn en overrompelden zij de Spanjaarden. De bezetters vluchtten of werden gevangengenomen. Dankzij deze list was Breda weer in handen van de Republiek.

Breda bleef tijdens de Tachtigjarige Oorlog een strategische locatie en wisselt meermaals van bezetter. In 1625 wist het Spaanse leger onder leiding van Ambrogio Spinola de stad na een maandenlang beleg opnieuw in te nemen.

Het verhaal leeft voort

Vier eeuwen later leeft de list nog altijd voort in Breda. Het beeld van turfschipper Adriaen van Bergen op het Stadserf, de tentoonstelling De Nassaus van Breda in het museum en de verhalen rond het Kasteel van Breda en het Spanjaardsgat herinneren aan die nacht in 1590. Wat het Paard van Troje is voor de Griekse mythologie, is het turfschip voor Breda geworden: een verhaal over lef, vindingrijkheid en het vermogen om een sterkere tegenstander te slim af te zijn.