Voel de vibe van Vincent - ZOUT magazine

    06 december 2021
    Voel de vibe van Vincent - ZOUT magazine

    Rond zijn geboorteplek waart de geest van Vincent van Gogh. De tentoonstelling Vanwege Vincent - De geboortestreek van Van Gogh als inspiratie in Stedelijk Museum Breda laat zien hoe het gastatelier in Zundert hedendaagse kunstenaars inspireert.

    ‘Vincent van Gogh is zeker geen dode kunstenaar’, stelt Ron Dirven. ‘Het werk van zijn tijdgenoten oogt nu hopeloos ouderwets, maar Van Gogh is nog steeds actueel. Hij groeit met de tijd mee en hedendaagse kunstenaars, ook veel jonge, laten zich door hem inspireren.’ Dat blijkt wel uit het programma van het Vincent van GoghHuis in Zundert, waar Dirven directeur-conservator is. Deze tentoonstellingsplek met gastatelier ontstond tien jaar geleden. De kosterswoning waar de beroemdste schilder van Nederland op 30 maart 1853 ter wereld kwam, stond op de nominatie voor de sloop. Een reddingsactie hield niet alleen het gebouw overeind maar voedde ook het idee om dit bijzondere erfgoed op eigentijdse wijze te activeren. Het werd een artist-in-residency, waar inmiddels tientallen kunstenaars uit binnen- en buitenland een maandlang hebben gewoond en gewerkt. Het gastatelier is ongekend populair: vorig jaar meldden zich tweehonderd gegadigden voor twintig plekken.

    ‘Wij vragen kunstenaars te reageren op het werk van Van Gogh en op zijn geboorteplek’, zegt Dirven. ‘We zijn beslist niet uit op navolgers. Maar we willen wel dat kunstenaars hier iets ondernemen dat ze niet in hun eigen atelier doen. We hebben uiteraard schilders gehad maar ook kunstenaars die werken met video, fotografie of sculptuur. We krijgen aanvragen uit de meest onverwachte hoeken.’

    Arnulf Rainer, Van Gogh in Wolke, voll ohne Groll, 1977
    Arnulf Rainer, Van Gogh in Wolke, voll ohne Groll, 1977


    Zoals van Loek Grootjans, die bekend staat als conceptueel kunstenaar en aan wiens werk niet direct een diepe verbondenheid met de 19de-eeuwse impressionist is af te lezen. ‘Ik ben bij Van Gogh terechtgekomen via Mondriaan, mijn grote inspiratiebron. Hij was idolaat van Van Gogh en zo ben ik het ook geworden. Tijdens mijn verblijf in het Vincent van GoghHuis heb ik Vincents brieven gelezen en ben ik dieper in zijn leven gedoken. Wat is die man een onrecht aangedaan! Om dat een beetje te compenseren heb ik een asiel voor hem gebouwd. Dat is tentoongesteld in onder andere De Pont in Tilburg en het SMAK in Gent.’

    ‘In Van Goghs tijd was dit al een pioniersplek. Tot op de dag van vandaag is het een beetje het wilde westen.’

    De ‘Van Gogh-vibe’ laat zich op zijn geboortegrond op verschillende manieren voelen. Zo tilde kunstenaarsduo Heringa/Van Kalsbeek zijn ideaal van gemeenschapskunst naar een hoger plan. ‘Tijdens ons verblijf in Zundert zijn we de relatie aangegaan met de bloemencorso cultuur die al sinds 1936 bestaat. Samen met de corsobouwers hebben we nieuw werk gemaakt.’

    Grootjans en Heringa/Van Kalsbeek zijn samen met 65 andere kunstenaars opgenomen in de tentoonstelling Vanwege Vincent. Ze hebben allemaal deelgenomen aan het artist-in-residence programma of hebben ooit tentoongesteld in Zundert. Van Gogh is zelf aanwezig in de vorm van een audiotour waarin fragmenten van zijn brieven worden voorgelezen. In de vormgeving van de tentoonstelling is de typische architectuur van het gastatelier te herkennen: hoge verticale balken met ramen ertussen die uitkijken op het platteland waar Van Gogh opgroeide.

    ‘In de eerste zaal is een belangrijke rol weggelegd voor de natuur, voor Van Gogh een bijna religieus fenomeen en tegenwoordig weer een bijzonder actueel thema in de kunst’, vertelt Masha van Vliet, gastcurator van de tentoonstelling in Stedelijk Museum Breda. ‘Bettie van Haaster schilderde de moestuin en Ian Skirvin gebruikte verrotte groenten uit die tuin om een grafteken te bouwen. Het is een weergave van de natuur die je in Zundert heel anders en intenser ervaart dan in de steden waar de meeste kunstenaars wonen en werken.’

    Ruud van Empel, Van Gogh#7, 2020
    Ruud van Empel, Van Gogh#7, 2020


    Het werk in de eerste zaal gaat ook over Van Goghs stijl: zijn gebruik van felle kleuren, impressionistische schilderstoets en bijna koortsachtige energie die door nogal wat gebruikers van het gastatelier wordt gevoeld. In de tweede zaal staan de persoon Van Gogh en zijn biografie centraal. Fotograaf Ruud van Empel reconstrueerde met digitale middelen het gezicht van de kunstenaar op een manier die waarschijnlijk levensechter is dan zijn eigen zelfportretten. Carmen Schabracq nam juist die beroemde beeltenissen als uitgangspunt en kroop in Van Goghs huid door zichzelf af te beelden met pijp en afgesneden oor.

    ‘Tijdens mijn residency heb ik ook portretten gemaakt van vijf vrienden en mijn zus’, vertelt Schabracq. ‘Ik was al heel lang van plan naar levend model te schilderen maar het was er tot dan toe nog niet van gekomen. Mijn maand in Zundert heeft tien schilderijen opgeleverd, ik was in tijden niet zo productief geweest en heb me in korte tijd enorm ontwikkeld. Tijdens mijn verblijf ontdekte ik het portret als een soort masker, een afbeelding met een ziel en een innerlijke wereld erachter.’

    Dat hoort Dirven vaker: het Vincent van GoghHuis werkt als een artistieke snelkookpan. ‘Je bent hier weg van de Randstaddrukte. In Van Goghs tijd was dit al een pioniersplek, een grensgebied dat na de afscheiding van België bij Nederland kwam. Tot op de dag van vandaag is het een beetje het wilde westen. Hier kan heel veel. Het is niet voor niets dat veel residents na een maand liefst langer willen blijven.’

    Vanwege Vincent - De geboortestreek van Van Gogh als inspiratie. Van 18 december t/m 1 mei in Stedelijk Museum Breda.

    Hoofdafbeelding: Carmen Schabracq, Zelfportret met Vincents pijp, 2020


    Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief