Filmproject over Roma in Breda: 'Soms zeg ik maar dat ik uit Kroatië kom, dat voorkomt vooroordelen’ - BN De Stem

31 oktober 2021
Filmproject over Roma in Breda: 'Soms zeg ik maar dat ik uit Kroatië kom, dat voorkomt vooroordelen’ - BN De Stem

BREDA - Klaas Burger herinnert het zich nog goed, Het was 2008. Hij werkte in het Bredase Annahuis. Op een dag stapte de Roma-familie Hopic binnen. ,,In een reflex schoten mijn ogen naar mijn portemonnee.”

Edine Wijnands 31-10-21, 10:45 Bron: BN DeStem

Het was een reactie waar hij zelf van schrok. Die hem aan het denken zette. ,,Waar kwamen die gevoelens vandaan? En hoe moet het voor Roma zijn?” Elke keer hetzelfde liedje. Roma, ‘zigeuners’, dieven.

Klaas is van de Academie voor Beeldvorming. ,,Daar gebruiken we kunst om maatschappelijke vraagstukken aan de kaak te stellen.” Hij besloot op zoek te gaan naar antwoorden op zijn vragen. Hij zocht daarvoor de samenwerking met de familie Hopic uit Breda. Het leidde tot een filmische vertelling.

Familiegeschiedenis 
Leidraad vormt hun familiegeschiedenis. Die begint met oma Hajrija Salkanovic. Zij maakt in het vooroorlogse Joegoslavië deel uit van een groep koperslagers. Zij vertelt over de Tweede Wereldoorlog, de razzia’s. Hoe ze ontkomt aan vernietigingskamp Jasenovac. Waar de nazi’s haar familie, andere Roma, Serviërs en Joden vermoorden.

"In Breda voelen we ons thuis, maar is nog steeds niet altijd makkelijk"- Dennis Hamidovic

Na de oorlog volgen voor de Roma opnieuw uitsluiting, armoede, honger. Op zoek naar werk, vrijheid en op de vlucht voor discriminatie, trekt de familie Hopic Europa in.

Mustafa Hopic en Hajrija (oma) Salkanovic © Klaas Burger, Academie voor Beeldvorming/ familie Hopic

Begin jaren zeventig belandt Hajrija in Nederland. Dochter Beba Hopic (53): ,,Ik bestond toen al, maar herinner we weinig.” Klaas: ,,Het is een periode waar veel krantenberichten over bestaan, vier uitzendingen van Brandpunt. En niet voor niets: de familie deed nogal wat stof opwaaien.” Nederland is de Roma, die niet mogen werken, in tenten wonen, bedelen, liever kwijt dan rijk.

Regeling 'Hopic’
In 1972 wordt de familie uitgezet. Naar Joegoslavië gebracht, waar de Roma op straat worden gedropt, zonder onderdak, zonder toekomst in een omgeving waar ze wreed worden onderdrukt. De familie keert terug naar Nederland, krijgt hulp van hippies, provo’s en actiegroepen. Uiteindelijk komt het tot de ‘regeling Hopic’. De familie mag als proef tijdelijk verblijven op een woonwagencentrum in Assen. Waar andere bewoners hun caravans vernielen en de Hopic’s opnieuw vluchten.

Ten lange leste komt het goed. Nederland geeft een verblijfsvergunning. Er volgen nog wat verhuizingen, waarna (een deel van de familie) neerstrijkt in Breda. Hier? ,,Voelen wij ons thuis”, zeggen Beba en haar zoon Dennis Hamidovic (23). Maar toch? ,,Is het nog steeds niet altijd makkelijk”, zegt Dennis.

Vrouwen uit de familie Hopic spelen in het filmproject een scène na van een debat in de Tweede Kamer (Still uit (R)oma: een familiegeschiedenis) Midden achter Beba © Klaas Burger/ Academie voor Beeldvorming

Vooroordelen 
Klaas knikt. ,,Roma worden nog steeds achtergesteld. Misschien komt het door de taalachterstand, ze spreken thuis Romanes, maar ze worden sneller naar het speciaal onderwijs gestuurd, vinden moeilijker een baan.” En dan zijn er vooroordelen. Michel, een neef van Dennis, vertelt in het filmproject hoe de beschuldigende vinger altijd naar hem gaat als er op school iets is gepikt. Klaas: ,,Tot voor kort bestond bij de politie de term ‘Roma-criminaliteit’. Dat is racisme.”

"Ik ben er trots op dat in Roma ben"- Beba Hopic

Trots 
Toch? ,,Ben ik er trots op dat ik Roma ben”, zegt Beba. Haar zoon knikt. ,,Ik ook.” En om en om beginnen ze te vertellen. Over hun cultuur, over de gastvrijheid, het eten dat altijd voor iedereen klaar staat, de manier waarop ze elkaar helpen. Wat meteen weer een valkuil is, zegt Klaas. ,,Want stel iemand heeft een uitkering en neemt tijdelijk een familielid in huis. Dan wordt er meteen gekort.”

Ach, dat kan een probleem zijn. Beba: ,,Maar problemen zijn er om op te lossen.” Daar zijn Roma goed in, lacht Dennis. ,,We zijn flexibel.” Dan wordt hij serieus. ,,Roma betekent in onze taal: ‘mensen’. Wij vinden dat alle mensen gelijk zijn. Niemand is minder waard dan een ander. Waarom heeft dan niet iedereen dezelfde kansen?”

(R)oma: Een (familie)geschiedenis, is van 5 november t/m 9 januari te zien in het Stedelijk Museum in Breda. Op 14 november is de Nederlandse première van de bijbehorende film in Chassé Cinema. 

Oma Hajrija Salkanovic, Ze overleed in 2020. © Familie Hopic
Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief