Biak Stories, expositie over Nederlands Nieuw-Guinea: En wéér moest iedereen vertrekken - BN De Stem

13 juni 2022
Biak Stories, expositie over Nederlands Nieuw-Guinea: En wéér moest iedereen vertrekken - BN De Stem

BREDA - Nederlands Nieuw-Guinea. Het laatste deel van Indië dat ons land uit handen gaf, op 1 oktober 1962. Voor kunstenaar en filmmaker Monique Verhoeckx is Nieuw-Guinea extra bijzonder: haar ouders werden daar verliefd op elkaar.

Het inspireerde haar tot de tentoonstelling Biak Stories, die in Stedelijk Museum Breda van 9 juli tot 4 september gratis te bezoeken is. Gekoppeld hieraan is een Collectiemiddag, op 25 juni. Aan iedereen die een band heeft met deze voormalige kolonie wordt gevraagd een bijdrage te leveren door langs te komen met voor hen belangrijke objecten uit die tijd. Gebruiksvoorwerpen, foto’s, een schelp, een sieraad, alles waar een persoonlijk verhaal aan verbonden is. Een deel wordt gebruikt voor de expositie. 

De vader van Monique Verhoeckx was amateurfotograaf, ze gebruikt voor haar multi-media installatie onder meer zijn dia’s van Nieuw-Guinea. Ze combineert die met het gebruik van historisch filmmateriaal en visualisaties van Papoeakunst.

Tropencollectie KMA
Daarnaast is een deel van de voormalige tropencollectie van de KMA te zien. Verhoeckx: ,,Die gebruikten ze vroeger om onder meer KNIL-militairen te onderwijzen over de tropen. De collectie verhuisde later naar Justinus van Nassau in Breda, maar dat volkenkundig museum is in 1993 opgedoekt. De collectie is toen naar het volkenkundig museum in Leiden gegaan. Delen ervan halen we weer terug naar Breda.”

Breda heeft de primeur van Biak Stories, vertelt Verhoeckx (1963). Daarna volgen Den Haag, Amsterdam en herinneringscentrum Westerbork, dat na de oorlog twintig jaar lang dienst deed als opvangplek van Indische en Molukse Nederlanders, onder de naam woonoord Schattenberg.

Bittere bijsmaak
Het verhaal van haar ouders is het vertrekpunt van het project. Het lijkt een filmscript, maar de romantiek heeft een bittere bijsmaak. Ze komen beiden van Java, maar kenden elkaar daar niet. Moeder is geboren in Soerabaja, vader in Bandoeng. Ze maakten de Japanse onderdrukking mee in WO II, haar vader zat als kind in een Jappenkamp. Vanwege de bersiap (Indonesische vrijheidsstrijd, 1945-1947) vluchtten beiden met hun familie naar Nederland.

,,In Westerbork leerde mijn moeder haar eerste echtgenoot kennen, hij kwam ook uit Indië. Hij ging bij de marine en werd uitgezonden naar Nieuw-Guinea. Net als mijn vader. Op het eilandje Biak (ten noorden van Nieuw-Guinea, red.) hebben mijn ouders elkaar ontmoet. Vandaar de titel Biak Stories.”

Verliefd
Ze werden verliefd en kozen voor elkaar, terwijl ze opnieuw een dekolonisatie mee moesten maken. In 1959 keerden ze terug naar Nederland. ,,Hun verhaal staat voor wat groters: dat iedereen wéér moest vertrekken.”

Een oorlog duurt vaak langer dan één generatie. Onuitge­spro­ken dingen krijg je als kind toch mee
Monique Verhoeckx

Papoea’s
Het verhaal van Nieuw-Guinea is niet zo bekend. We weten weinig van het op Groenland na grootste eiland ter wereld. Verhoeckx: ,,Eigenlijk is het helemaal niet zo Indonesisch. De oorspronkelijke bevolking bestaat uit papoea’s. Zij hebben een andere etnische achtergrond, die meer bij Oceanië hoort. Bij het dit jaar gepresenteerde, grote dekolonisatie-onderzoek ging het maar tot 1950. Daar is het verhaal van Nieuw-Guinea ook niet in meegenomen. Bij het subsidiefonds waarderen ze het daarom zeer dat wij dit wel oppakken.”

De ouders van Monique Verhoeckx leven niet meer, maar zouden trots zijn op hun dochter. ,,Ze hebben mijn werk altijd ondersteund, al werd er ook bij ons thuis niet zo veel over het verleden gepraat. Dit project heb ik nog wel met mijn moeder besproken. Ze vond het prima. Mijn vader was helemaal verknocht aan Nieuw-Guinea, die zou dit zeker gewaardeerd hebben.”

Deelnemen aan de Collectiemiddag? Stuur dan liefst vóór 15 juni een foto van uw object en het verhaal (max. 1 A4) aan: events@stedelijkmuseumbreda.nl o.v.v. Collectiemiddag Biak Stories.

Lees hier meer over de tentoonstelling.

Bekijk hier het originele artikel.

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief