50 jaar modefotografie - Focus

04 oktober 2021
50 jaar modefotografie - Focus

In Stedelijk Museum Breda is momen teel een overzichtstentoonstelling te zien van modefotografe Sacha van Dorssen (Rotterdam, 1940). Gedurende haar bijzondere carrière, die een halve eeuw bestrijkt, heeft ze de top van de modefotografie weten te bereiken.

tekst: Jannie de Kruijff

In 1960 gaat Sacha van Dorssen fotografie studeren aan de Academie voor Beeldende Kunsten Sint-Joost in Breda. Ze heeft dan nog geen fotografie-ervaring en ook geen eigen camera. Wanneer ze in 1964 een stage bij modetijdschrift Elle in Parijs krijgt, geeft toenmalig artdirector Peter Knapp haar een kans. Tijdens haar stage krijgt ze al snel opdrachten en ze stopt daardoor met haar opleiding. Het is het begin van een lange, internationale loopbaan, waarbij ze, naast een jarenlange samenwerking met het Franse Elle en Marie Claire, ook voor grote buitenlandse magazines werkt als Vogue Hommes, Harper’s Bazaar Italia, CQ, Vogue Engeland en Duits land, The Sunday Times Magazine en Stern. Er zijn talrijke advertentiecampagnes voor Yves Saint Laurent, Roe, Dim en Club Med en ze werkt met vele bekende modellen en actrices. Haar carrière lijkt vrij vanzelf te zijn gegaan, maar is ongetwijfeld ook het resul taat van haar talent, oog voor detail, perfectionisme en enorme inzet. Hoewel Sacha in het buitenland een bekende fotografe werd met veel waardering, bleef zij in Nederland vrijwel onbekend. "Ja, totaal onbekend", zegt ze lachend, over de telefoon vanuit haar woonplaats Parijs. "Sinds de film A bout de soufflé van Jean-Luc Godard wilde ik naar Parijs, de stad van de mode en de modebladen, op het lyceum keek ik Marie Claire en op de academie werd dat Elle met de komst van Peter Knapp. Parijs bood meer mogelijkheden want de Nederlandse taal is een barrière om internationaal te kunnen doorbreken. Onze tijdschriften komen vrijwel de grens niet over. Maar toen ik eenmaal in Frankrijk begon te publiceren heb ik ook in Nederland gewerkt voor tijdschriften als Margriet en Avenue."

Ze heeft het allemaal meegemaakt: de over gang van haute couture naar confectiekleding, de vrouwenemancipatie, de opkomst van de luxereis-industrie in de jaren tachtig. Haar foto's weerspiegelen die culturele en maat schappelijke veranderingen. Ook het medium fotografie is erg veranderd: zwart-wit werd steeds meer vervangen door kleuren in de jaren negentig begon de digitale fotografie steeds meer terrein te winnen. "Wij leerden op school zowel in zwart-wit als in kleur ontwikkelen en afdrukken. Toen ik in Parijs mijn foto's liet zien, waren het niet zozeer de beelden die een indruk maakten, maar het feit dat ik de kleurenfoto's zelf ontwikkelde en afdrukte." Uiteindelijk ging ze in 2005 over op digitaal. "Ja, op een gegeven moment kon ik niet anders. Ik ging Paloma Picasso fotograferen voor Tiffany en de foto's moesten gelijktijdig naar drie continenten worden gestuurd. Toen moest ik wel, anders kreeg ik het niet voor elkaar. Gelukkig had ik een assistent Miguel Medina die er al erg bedreven in was, dat hielp enorm. Het was best moeilijk om alles te leren, Photoshop bijvoorbeeld, maar ook heel interessant. Ik heb wel eens eindeloos veel film geschoten omdat ik iets wilde laten samen vallen in hetzelfde beeld, dat zou tegenwoordig niet meer nodig zijn. Het is minder ver moeiend voor de modellen, het team en beter voor het milieu." 

"Ik wek graag de indruk dat het jou ook kan overkomen, iets heel gewoons eigenlijk" - Sacha van Dorssen

Sacha begon te fotograferen met een Rolleicord en had daarna even een Pentax. "Zo gauw ik het me kon veroorloven heb ik een Nikon-camera aangeschaft en daar heb ik nooit spijt van gehad, want ik werk nog steeds met Nikon. Een camera kan steeds nieuwe en uitgebreidere opties krijgen, maar in wezen verandert hoe het toestel functioneert niet. Ik werk nu met de Nikon D7100. Het is niet de allernieuwste, maar voor mij is het meer dan genoeg. Ik heb vrij veel lenzen, sommige weken met autofocus, wat heel fijn is. Ik gebruik al mijn oude lenzen nog met veel plezier, want de lenzen van Nikon zijn uitstekend." Ze heeft een voorkeur voor het werken op buitenlocaties: soms op exotische plekken, maar vaak op alledaagse. Omdat wintermode in de zomer wordt gefotografeerd en de zomerlijn in de winter, bracht de modefoto grafie veel reizen met zich mee. "Dat was geweldig, want ik heb zoveel landen gezien en ik kwam in contact met mensen die ik als toerist nooit van mijn leven had ontmoet. Ik heb altijd erg veel plezier aan het reizen beleefd." Ze heeft haar eigen stijl; ingetogen, ongedwongen en speels. Altijd zoekend naar de perfecte foto, waarbij de kleding goed in beeld wordt gebracht. Geen ingewikkelde enscenering; ze portretteert haar modellen natuurlijk, als iemand met wie je je kunt identificeren. "Ik wek graag de indruk dat het jou ook kan overkomen, iets heel gewoons eigenlijk. Nu is het vaak heel moeilijk om iets gewoons te maken, vooral als het model net aangekleed en opgemaakt is, en ook de setting ziet er niet realistisch uit. Maar als je dan begint te foto graferen, dan kun je plotseling het geluk hebben dat je een moment pakt waarin het heel geloofwaardig en natuurlijk overkomt."

De status van de modellen veranderde in de jaren negentig, toen ze bekende iconen werden. "Ik heb het geluk gehad dat ik veel van deze modellen helemaal aan de start van hun loop baan heb gefotografeerd, daar heb ik toch een bepaald gevoel voor gehad. Daarna hebben ze vaak carrière gemaakt met andere fotografen, zoals bijvoorbeeld Claudia Schifferen Laetitia Casta. Kate Moss was zuiver toeval dat ik helemaal in het begin een portret van haar heb gemaakt."
Fotograferen doet ze nog steeds, hoewel niet meer zo vaak. Af en toe maakt ze een portret of fotografeert ze iets voor vrienden. De huidige modefotografie volgt ze niet echt meer. "Ik kijk op straat wel om me heen, maar wat betreft de bladen heb ik de indruk dat de adverteerders het nu te veel voor het zeggen hebben. In mijn tijd was er meer vrijheid, en lieten editors beelden zien waar ze echt achter stonden."
Zo is ze zelf ook altijd haar eigen gang gegaan en deed ze waar ze zin in had. Ze heeft nooit het gevoel gehad dat ze beperkt werd als vrouwelijke fotograaf. "Ik heb ook geen last gehad van MeToo. Ik begrijp dat anderen daar wel enorme problemen mee gehad hebben en nog hebben, maar in mijn geval heeft mij niets tegengehouden."
Wie haar wel een keer tegenhielden is de Italiaanse politie. In 1972 werd ze samen met model Marie-Christine Deshayes gearresteerd en brachten ze samen een nacht in de cel door. "We waren op een strandje en hadden pech, want het was aldoor slecht weer. Toen er eindelijk een zonnestraaltje kwam, trok Marie Christine snel haar trui uit en begon ik haar topless te fotograferen. Twee minuten later waren we omgeven door politiemannen. Toen we uit de cel terugkwamen in het hotel werden we geweldig ontvangen. De hoteleigenaar excuseerde zich voor Italië en iedereen heeft met ons geklonken, dat was ontzettend leuk." "Modefoto's maak je niet alleen", benadrukt ze, "maar met een heel team, dat is ook het leuke eraan. Zelfs de chauffeurs helpen mee en soms ook de klant. Als ik foto's bekijk die ik rondom de shoots maakte, zie je ook een soort onbezorgdheid in die jaren, iedereen had veel plezier. Bij de enkele fotoshoots die ik nu nog doe, is die sfeer nog steeds zo. Het moet nu alleen veel sneller en je ziet ook direct het resultaat en dat maakt ook dat iedereen vrij snel tevreden is, je hoeft niet meer verder te zoeken. Wij gingen een week of langer weg en maakten ettelijke foto's en zagen het resultaat pas als we terug waren. Met een Polaroidachterwand, die ik op de Nikon plaatste, maakte ik wel Polaroids om een indruk te krijgen ook wat betreft voor de lay-out. Maar als ik het beeld dacht te hebben, ging ik meestal toch nog door met fotograferen om nog meer opties te hebben. Je wist ook niet of je de foto echt had, je moest met de hand scherpstellen, en goed belichten. Je kon het beeld iets oplichten of tegenhouden, maar meer niet. Ik heb heel lang met Kodachrome film gewerkt; daar kon je helemaal niets bij aanpassen, dus je belichting moest perfect zijn. Nu kun je alles corrigeren, dat is het mooie van digitaal. Maar ik denk wel dat de inzet in de analoge tijd anders was, er was een enorme concentratie van het hele team, wat een ander soort fotografie geeft. Nu is het al snel goed en de rest schaven we wel bij." 

"Modelfoto's maak je niet alleen, maar met een heel team, dat is ook het leuke eraan." - Sacha van Dorssen

Een website heeft Sacha niet. "Nee, ik vraag me af of dat belangrijk is. Het is wel een soort visitekaartje, maar ik ga een website toch niet regelmatig bijhouden. En als het meer een stilleven is, heb je er ook niets aan. Als je mijn naam googelt, krijg je een aantal foto's te zien en er zijn ook filmpjes en interviews te vinden." Een selectie van haar werk zal uiteindelijk naar een museum gaan, maar daar wil ze nog niet veel over kwijt. Ze moet een groot archief hebben, want ze heeft ook veel 'tweede keus' foto's bewaard. "Ik bezit niet alle gepubliceerde foto's; diverse bladen bestaan ook niet meer of de fotoarchieven zijn vernietigd. Andere foto's duiken ja ren later weer op. Sommige foto's fotografeer ik opnieuw uit tijdschriften die ik heb bewaard. Weetje, met de jaren krijgen foto's toch vaak een andere betekenis. Zo fotografeerde ik in 1990 Carla Bruni; ik had toen nooit kunnen bedenken dat zij jaren later de première dame van Frankrijk zou zijn. En toen ik Grace Jones voor het eerst voor mijn lens had, wist ik ook niet dat ze een bekende zangeres zou worden. Je maakte de foto's toen ook voor een opdracht en nu bekijk je ze als op zichzelf staande beelden, dat is toch anders. En over tien jaar kijkje er weer anders naar." Wat Sacha wel een groot probleem vindt, is dat de mode de beelden vaak veroudert. "Je kunt wel hele leuke foto's gemaakt hebben, maar op een zeker moment is die kleding niet meer om aan te zien. Vooral winterkleding is vaak heel moeilijk, als je dat nu terugziet. Hoe minder de mode overheerst in het beeld, hoe langer de foto standhoudt. Af en toe lukt het om iets tijdloos te maken, mijn streven was ten eerste een beeld te maken, zowel interessant voor een man als een vrouw ongeacht de mode, ten tweede dat het model je aantrekt en tenslotte de mode te laten zien, de reden van de opdracht." Ze wil dat vooral dat de mensen op de expositie met plezier naar haar werk kunnen kijken. "Het is voor mij erg leuk om deze tentoonstelling in Breda te hebben, omdat ik daar precies zestig jaar geleden ben begonnen. Nu kan ik laten zien wat ik allemaal heb gedaan. Beter laat dan nooit," lacht ze, "ik kan het nu nog meemaken. Ik ben inmiddels tachtig jaar en het is toch veel leuker om tijdens je leven een expositie te hebben." 

Hoofdafbeelding: 1986 Vogue Duitsland, Sri Lanka, model Sasha

Bron: Focus

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief